تبلیغات تبلیغات وبلاگ من
نویسنـــدگان :
علی منصورسمائی (15)
موضــــوع ها :
عمومی (9)
اخبار مهم (0)
برای دانش آموزان (1)
برای دبیران ادبیات (4)
دستور زبان فارسی به زبان ساده (1)
آرشیـــو :
فروردین 1385 (1)
بهمن 1384 (5)
دی 1384 (3)
آذر 1384 (6)
لینكدونی :
گروه یاددهی و یادگیری میامی
دل نوشته های یک معلم
پژوهشکده و گروه های آموزشی میامی
سازمان آ.پ استان سمنان
وزارت آموزش و پرورش
نشریه ی زمزمه
آرشیو لینكدونی
لینكستان :
گروه آموزشی ادبیات فارسی راهنمایی میامی
دل نوشته های یک معلم
پژوهشکده و گروه های آموزشی میامی
گروه یاددهی و یادگیری میامی
جسنجو :
خبرنامه :
نظر سنجی :
امروز :
بازدید های امروز :
بازدید های دیروز :
كل مطالب :
كل نظرها :
كل بازدید ها :
ایجاد صفحه : - ثانیه
جلسه ی عمومی ادبیات ۲۳/۱۱/۸۴
نجوم در ادب فارسی (۲)
اول دفتر به نام ایزد دانا صانع و پروردگار حی توانا
نجوم در ادب فارسی(۲)
خانه :
در کتاب های نجومی به معنی برج و خانه های سیارات در منطقه البروج است و دوازده برج یا منزل است که بین هفت سیاره طبق نجوم تقسیم شده است . به ترتیب زیر :
خانه ی آفتاب : برج اسد
خانه ی ماه : برج سرطان
خانه ی گیسوان : برج جدی و دلو
خانه ی مشتری : برج قوس و حوت
خانه ی مریخ : برج حمل و عقرب
خانه ی زهره : برج ثور و میزان
خانه ی عطارد : برج جوزا و سنبله
اختصاص خانه ها به سیارات در ابیات زیر از ابونصر فراهی آمده است :
حمل و عقرب است یا بهرام
قوس و حوت است مشتری ورا رام
ثور و میزان چو خانه ی زهره است
مر زحل راست جدی و دلو مقام
تیر چوزا و خوشه ، ماه سرطان
خانه ی آفتاب شیر مدام
این خانه ها در معرفت طوالع و تعیین کمیت عمر مولود در احکام نجومی مورد استفاده بوده است .
مثلث یا مثلثه : هرسه برج که دارای یک طبع باشند ، اهل احکام ، مثلث یا مثلثه گویند و طبع مشترک هر مثلث را باآن یاد کند ؛ بنابراین:
حمل ، اسد و قوس : مثلث آتشی
ثور ، سنبله و جدی : مثلث خاکی
جوزا ، میزان و دلو : مثلث بادی
سرطان ، عقرب و حوت : مثلث آبی
هر یک از این سه مثلث را به سه سیاره نسبت داده اند که دو تا را صاحب مثلثه یکی در شب و دیگری در روز و سومی شریک آن دو به روز و شب است .
مثلا حمل ، اسد و قوس یک مثلثه است که گرم و خشک است و ارباب آن ها در روز، شمس و پس از ان مشتری و در شب ، اول مشتری و پس از آن شمس است و شریک آن دو در روز و شب زحل است .
صور فلکی : صور جمع صورت است . هر صورت شامل مجموعه ای از ستارگان است . ستاره شناسان در قدیم ، این صورت ها را با نام خدایان و حیوانات نامگذاری کرده اند .
بطلمیوس فهرستی از چهل و هفت صورت فلکی تنظیم کرده که بیشتر آن ها در نیمکره ی شمالی و استوای آسمانی قرار دارند .
بعد ها در اثر مسافرت به نیمکره ی جنوبی ، ستارگان جدیدی دیده شد که بیشتر به نام ابزار و وسایل مربوط به کشتی رانی و نام جانوران دریایی هستند . از زمان بطلمیوس به بعد چهل صورت فلکی دیگر دیده شد که بیشتر آن ها مربوط به بعد از قرن 8 میلادی است . در حال حاضر آسمان به 88 صورت تقسیم شده که 33 صورت شمالی و بقیه تقریبا جنوبی هستند . تقسیم بندی ستارگان آسمان به صور مختلف کار شناختن و بررسی آن ها را آسان تر می کند . صورت های جنوبی مثل : ارنب ، کلب الحنار ، کلب اصغر ، غراب و .... صورت های شمالی مثل : دب اکبر ، دب اصغر ، نسرطایر ، دلفین و ....
منطقه البروج مثل : حمل ، ثور ، جوزا ، سرطان ، اسد ، سنبله و میزان و ...
" کره ی آسمانی یا کره ی سماوی کره ای است فرضی به شعاع بسیار زیاد که به نظر می رسد همه ی ستارگان بر سطح داخلی آن واقع هستند . تصور یک چنین کره ( اگر چه ظاهری است ) برای تعیین و بررسی حرکت ستارگان بسیار مفید است . . بیننده چنین می پندارد که اجرام آسمانی بر روی سطح و روی کره حرکت می کنند و مرکز این کره محل شخص ناظر یا مرکز زمین یکی است . "
" استوای آسمانی دایره ای بزرگ از کره ی آسمانی است که فصل مشترک صفحه ی استوای زمین با کره ی آسمانی است . "
اسد : به معنی شیر صورت شمالی منطقه البروج است . در نجوم احکامی ، اسد برجی است ثابت ، نر ، ربیعی ، شمالی ، آتشی ، گرم و خشک و روزی ، خانه ی خورشید و شریک زحل و وبال زحل است . رب ( صاحب ) روز اسد ، خورشید و رب شب آن ، مشتری است . در خرافات یونان ، برج اسد همان شیری است که هرکول در کودکی آن را در کوه المپ به قتل رسانید ، ژوپیتر آن شیر را به احترام هرکول به آسمان برد . در احکام و منسوبات برج ها ، دلیری ، سخت دلی ، جفا کاری ، غرور و فراموشی به برج اسد نسبت داده شده است . اسد خداوند سواران ، ضرابان و عیاران است .
برج اسد نماینده ی آسمان و شیران دست آموز و وحشی و هر حیوانی که دارای پنجه است ، می باشد .
مزارع پراکنده و گیاهان و رودخانه های تند و آتش هایی که در زمین نهان است و همچنین تاریکی ها به وی نسبت داد.
شیر ، شیر گردون ، شیدا نجم ، شیر رخ ، شیر فلک ، شیر آسمان ، شیر سپهر ، شیر سما ، شیر مرغزار فلک و نظایر آن در شعر فارسی همگی کنایه از برج اسد است .
احکام نجومی : علمی کهن و خرافی که برای پیشگویی در کارها و امور جهان و انسان وسیله ی مطالعه در آثار ستارگان بوده است . گویا نخستین بار بابلی ها در سه هزار سال پیش از میلاد از این علم استفاده می بردند . پس ایرانیان و یونانیان و مردم روم و دیگر جاها احکام نجومی را به کار می برده اند و به این ترتیب احکامی هاسبب گسترش علم ستاره شناسی شده اند .
نر و ماده : نر و ماده صفت یا طبیعت برج هاست .
برج های نر در احکام نجومی : حمل ، سرطان ، اسد ، ثور
و برج های ماده : میزان ، جدی ، دلو و جوزا می باشند .
برج های نر را روزی و برج های ماده را شبی و نیز نرها را نحس و ماده ها را سعد می دانستند .
وبال : وبال موقع سیاره است در برجی که مقابل خانه ی اوست . وبال برجی است مه مقابل بیت ( خانه ) است .
اختر سعد و اختر نحس : ستاره شناسان معتقدند مشتری و زهره همیشه سعدند و مشتری را سعد اکبر و زهره را سعد اصغر می دانند . زحل و مریخ را در همه حال نحس می دانند . زحل را نحس اکبر و مریخ را نحس اصغر دانسته اند .
البته سیارات دیگر متغیرند ، بعضی اوقات نحس و بعضی اوقات سعد هستند .
منابع :
فرهنگ اصطلاحات نجومی . دکتر مصفا
لغت نامه ی دهخدا
فرهنگ تعلیمات . دکتر شمیسا
فرهنگ فارسی معین
تا به زودی
دعوت نامه ی جلسه ی عمومی شماره ی ۲
" بسمه تعالی "
آقای / خانم )کلیه ی دبیران ادبیات فارسی مقطع راهنمایی میامی )
دبیر ادبیات فارسی مدرسه ی راهنمایی ………………………
با سلام ، ضمن گرامیداشت ایام مبارک دهه ی فجر و عرض تسلیت به مناسبت عزاداری حضرت سید الشهدا (ع) ، به اطلاع می رساند دومین جلسه ی عمومی گروه آموزشی ادبیات فارسی مقطع راهنمایی در تاریخ 16/ 11 / 1384 راس ساعت 9 صبح در محل پژوهشکده ی معلم برگزار می گردد . لذا بدین وسیله از حضرت عالی دعوت می شود در این جلسه حضور به هم رسانید . عدم حضور در جلسه غیبت غیر موجه تلقی می گردد . پیشاپیش از حضور شما همکار ارجمند سپاسگزاریم .
گروه آموزشی ادبیات فارسی مقطع راهنمایی منطقه ی میامی
رئوس کارها و برنامه های جلسه :
þ حضور سرگروه آموزشی ادبیات فارسی استان سمنان برادر نادر افشار
þ کتاب های در دست تالیف فارسی
þ فعالیت های گروه بهبود و کیفیت بخشی به فرایند یاددهی و یادگیری
þ بررسی مسائل مربوط به امتحانات نوبت اول و مشکلات پیش رو
þ شنیدن تجربیات و نظرات همکاران
þ بحث و تبادل نظر درباره ی کتاب های درسی
þ و ...
از شما همکار ارجمند درخواست می شود نظرات و پیشنهادات خویش را برای ارائه در جلسه آماده فرمایید . قدردان زحمات و لطفتان هستیم .
برف نو, برف نو, سلام, سلام!
بنشین, خوش نشستهای بر بام.
پاکی آوردی-ای امید سپید!-
همه آلودگیست این ایام.
راه شومیست میزند مطرب
تلخواریست میچکد در جام
اشکواریست میکُشد لبخند
ننگواریست میتراشد نام
شنبه چون جمعه, پارچون پیرار
نقش همرنگ می زند رسام
مرغ شادی به دام گاه آمد
به زمانی که برگسیخته دام!
ره به هموار جای دشت افتاد
ای دریغا که برنیامد گام!
تشنه آنجا به خاک مرگ نشست
کآتش از آب میکند پیغام!
کام ما حاصل آن زمان آمد
که طمع برگرفتهایم از کام...
خام سوزیم, الغرض, بدرود!
تو فرود آی, برف تازه, سلام!
احمد شاملو
تا به زودی
گزارش جلسه ی عمومی
نجوم در ادب فارسی(۱)
نجوم در ادب فارسی(۱)
شعر و ادب فارسی زبان خاصی است که برای درک آن نیازمند آگاهی از دانش های گوناگونی اعم از لغت ، صرف و نحو ، معانی ، بیان ، اصطلاحات علوم و فنون مختلف ، داستان های دینی ، تاریخی و اساطیری و همچنین نجومی هستیم و این نیاز گاهی به حدی است که مانع درک معانی و مفاهیم شعر و نثر فارسی می شود . بنابراین برآن شدیم ، در این نوشتار دوست داران و علاقمندان را با معانی و کاربرد برخی اصطلاحات نجومی که در زبان و ادب فارسی کاربرد وسیعی دارند ، آشنا سازیم .
با تعمق در متون نظم و نثر فارسی ، به اصطلاحاتی نجومی بر می خوریم که شاعران و نویسندگان دوره های گذشته هر یک با هدف خاصی آن ها را در شعر و نثر خود وارد کرده اند ، مثلا گاهی هدف آن ها نشان دادن آگاهی و دانش خود از این علم است و گاهی چیزهای خرافی و اساطیری و ستارگان و باورهای عامیانه در خصوص آسمان و موجودات آسمانی سبب تاثیر این علم در ادب فارسی شده و باعث به وجود آوردن توصیفات یا کنایات ، تشبیهات و استعارات گوناگونی در شعر و حتی نثر فارسی گشته است . البته این تاثیر در هر دوره ای متفاوت بوده است . به طوری که این تاثیر را در شعر دوره ی سلجوقی و در نظم شاعرانی چون منوچهری ، انوری ، سنایی ، خاقانی و نظامی به وفور می بینیم و گاهی شاعرانی را می بینیم که با آگاهی از علوم فلکی و احکامی زمان خود با بخش خرافی و عامیانه ی این علم به مبارزه برخاستند .
اسطرلاب : یا اصطرلاب در اصل از دو کلمه ی یونانی " استرو " به معنی ستاره و " لامبانین " به معنی آینه ترکیب شده است و معنی آن " آینه ی نجوم " یا " مقیاس نجوم " است و آن ابزاری بوده است که برای اندازه گیری موقع و ارتفاع ستارگان و دیگر امور فلکی به کار می رفته است . سخن با اسطرلاب گفتن اصطلاحی کنایی بوده به معنی عالمانه و حساب شده و با احتیاط و تفکر و بینش علمی سخن گفتن . از اسطرلاب به کنایه " جام جهان بین " یاد شده است و جام جهان بین در شعرحافظ در معنی عرفانی خود " جام می " به معنی " اسطرلاب حقیقت " آمده است .
همچنین " جام جم ، جام جهان نما ، جام علم بین ، جام کیخسرو ، جام گیتی نما " در غزلیات حافظ " اسطرلاب حقیقت در سلوک " یا جام عرفانی است که از غلبه های عشق صوفیانه لبالب می شود .
اسطرلاب چهارم کنایه از قرآن است که چهارمین کتاب آسمانی بعد از زبور ، تورات و انجیل می باشد .
ارباب ایام : به گفته ی اهل احکام و کسانی که برای پیش گویی در کارها و امور جهان و انسان از حرکت ستارگان و مواضع آن ها استفاده می کرده اند . برای هر روز از ایام هفته رب یا صاحبی است و به فارسی خداوند ساعت گویند . به این ترتیب :
@ رب یا خداوند روز شنبه که صاحب آن زحل است .
@ رب یا خداوند روز یک شنبه که صاحب آن خورشید است .
@ رب یا خداوند روز دوشنبه که صاحب آن ماه است .
@ رب یا خداوند روز سه شنبه که صاحب آن مریخ است .
@ رب یا خداوند روز چهارشنبه که صاحب آن عطارد است .
@ رب یا خداوند روز پنج شنبه که صاحب آن مشتری است .
برج : در اصطلاح نجومی عبارت از قوسی است در منطقه البروج که به سی درجه تقسیم شده است که یک دوازدهم 360 درجه ی دور دایره ی بزرگی در آن منطقه است و هر قسمت به نام یکی از صور فلکی یا ماه های شمسی است و خواجه نصیر الدین طوسی ترتیب برج ها را به شعر چنین آورده است :
حمل و ثور بعد از آن جوزا
سرطان و اسد دگر عذرا
عقرب و قوس دان پس از میزان
جدی و دلو است و حوت از پس آن
" عذرا " نام دیگر " سنبله و خوشه " و " خرچنگ " نام دیگر
ادامه ی این بحث را به زودی در همین جا بخوانید.
منتظر باشید.
تا به زودی
نوشته های پیشین ...
